1918-ci ilin mart-aprel aylarında Azərbaycan xalqı tarixinin ən faciəli və qanlı səhifələrindən biri ilə üzləşmişdir. Həmin dövrdə dinc azərbaycanlı əhali kütləvi şəkildə qətlə yetirilmiş, etnik və dini mənsubiyyətinə görə amansız zorakılıqlara məruz qalmışdır. Xüsusilə Bakı şəhərində və Bakı quberniyasına daxil olan digər bölgələrdə baş verən hadisələr geniş miqyas almış, minlərlə günahsız insan həyatını itirmişdir. Bu qırğınlar təsadüfi hadisə deyil, planlı şəkildə həyata keçirilmiş və müəyyən siyasi məqsədlərə xidmət etmişdir.
Şəhər və qəzalarda yaşayan azərbaycanlı əhaliyə qarşı həyata keçirilən zorakılıqlar son dərəcə qəddar xarakter daşımışdır. İnsanlar yalnız milli və dini kimliklərinə görə öldürülmüş, ailələr məhv edilmiş, qadınlar, uşaqlar və yaşlılar belə bu vəhşilikdən xilas ola bilməmişdir. Bir çox hallarda insanlar ağır işgəncələrə məruz qalmış, onlara qəsdən fiziki xəsarətlər yetirilmiş, qeyri-insani rəftarla üzləşmişlər. Yaşayış evləri talan edilmiş, yandırılmış, insanların bütün maddi varlığı məhv edilmişdir.
Bu hadisələr təkcə Bakıda deyil, eyni zamanda Şamaxı, Quba və digər bölgələrdə də davam etmişdir. Bütöv kəndlər yer üzündən silinmiş, minlərlə insan öz doğma yurd-yuvasından didərgin düşmüşdür. Quba bölgəsində sonradan aşkar olunan kütləvi məzarlıqlar həmin dövrdə törədilmiş qırğınların miqyasını və dəhşətini bir daha sübut edir. Bu faktlar göstərir ki, 1918-ci ilin mart-aprel hadisələri sistemli və məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilmiş kütləvi zorakılıq aktları olmuşdur.
Faciənin miqyası və törədilmə üsulları onu göstərir ki, məqsəd yalnız müəyyən ərazilərdə nəzarəti ələ keçirmək deyil, eyni zamanda azərbaycanlı əhalini həmin torpaqlardan tamamilə sıxışdırıb çıxarmaq idi. Bu isə etnik təmizləmə siyasətinin bariz nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Həmin dövrdə baş verən hadisələr Azərbaycan xalqının yaddaşında silinməz iz buraxmış, milli şüurun formalaşmasına və tarixi ədalət uğrunda mübarizənin güclənməsinə səbəb olmuşdur.
Müstəqillik əldə edildikdən sonra bu faciələrə hüquqi və siyasi qiymət verilmiş, 31 mart tarixi Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü kimi qeyd olunmağa başlanmışdır. Hər il bu tarixdə qurbanların xatirəsi ehtiramla yad edilir, onların yaşadığı dəhşətlər unudulmur. Bu, həm də gələcək nəsillərin tarixini bilməsi və belə faciələrin bir daha təkrarlanmaması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Nəticə etibarilə, 1918-ci ilin mart-aprel hadisələri Azərbaycan xalqına qarşı törədilmiş ağır cinayətlərdən biri kimi tarixə düşmüşdür. Bu hadisələrin unudulmaması, beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırılması və tarixi həqiqətlərin qorunması hər birimizin qarşısında duran mühüm vəzifədir.
Hüseyn Eynullayev
Saatlı rayon Heydər Əliyev Mərkəzinin əməkdaşı