İşğal nəticəsində Xocalı şəhəri xarabalığa çevrilmişdir və bu fakt Azərbaycan tarixinin ən ağrılı səhifələrindən birini təşkil edir. Qarabağ bölgəsində yerləşən Xocalı təkcə strateji mövqeyinə görə deyil, həm də qədim tarixi və zəngin mədəni irsi ilə seçilirdi. Lakin 1992-ci ilin fevralında baş verən hadisələr şəhərin taleyini kökündən dəyişdi və onu dağıntılar içində qoydu.XX əsrin sonlarında Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin kəskinləşməsi Qarabağda vəziyyəti son dərəcə gərginləşdirmişdi. Xocalı şəhəri bölgədə yeganə hava limanına malik yaşayış məntəqəsi idi və bu səbəbdən strateji əhəmiyyət daşıyırdı. 1992-ci ilin 25-dən 26-na keçən gecə şəhərə hücum edildi. Rəsmi məlumatlara görə, yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirildi, minlərlə insan yaralandı və ya girov götürüldü.
Azərbaycan bir sıra ərazilər üzərində nəzarəti bərpa etdi və işğaldan azad olunmuş torpaqlarda genişmiqyaslı bərpa və yenidənqurma işlərinə start verildi. Xocalı şəhərinin də gələcəkdə yenidən qurulması, infrastrukturun bərpası və sakinlərin geri qayıdışı istiqamətində planlar hazırlanıb. Dövlət səviyyəsində qəbul edilən proqramlar şəhərin əvvəlkindən daha müasir və təhlükəsiz şəkildə qurulmasını nəzərdə tutur.Bu gün Xocalı xarabalıqları təkcə dağıdılmış binaların qalıqları deyil, həm də müharibənin acı nəticələrinin simvoludur. Şəhərin viran qoyulması beynəlxalq humanitar hüququn pozulmasının nümunəsi kimi qiymətləndirilir. Mülki əhalinin hədəfə alınması və yaşayış məntəqəsinin məqsədli şəkildə dağıdılması münaqişələrin insan talelərinə necə ağır təsir göstərdiyini göstərir.Xocalının xarabalığa çevrilməsi bir xalqın yaddaşında silinməz iz buraxmışdır. Lakin eyni zamanda bu şəhər ümid rəmzi kimi də qəbul olunur. Çünki dağıntılar üzərində yenidən həyat qurmaq, köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışını təmin etmək və şəhəri bərpa etmək gələcəyə inamın göstəricisidir. Xocalının yenidən dirçəlməsi yalnız fiziki quruculuq deyil, həm də ədalətin və tarixi yaddaşın bərpası anlamına gəlir.
Vəliyeva Südabə
Saatlı Dövlət Rəsm Qalereyasının direktoru