İstiqlal Bəyannaməsi sadəcə hüquqi və siyasi bir sənəd deyil, xalqımızın əsrlər boyu qəlbində yaşatdığı azadlıq və müstəqillik idealının rəsmi və uca bəyanı idi.Bu bəyannamənin xalqın milli şüuruna və müstəqillik hisslərinə göstərdiyi təsiri bir neçə mühüm amillə izah etmək olar:Özünəinam hissinin bərpası: Uzunmüddətli çar müstəmləkəçiliyindən sonra xalqın öz müqəddəratını özünün təyin edə biləcəyinə, öz dövlətini qura biləcəyinə olan inamı bu sənədlə yenidən alovlandı.”Millət” anlayışının formalaşması: Bəyannamə fərdləri sadəcə müəyyən bir imperiyanın təbəəsi olmaqdan çıxarıb, öz müstəqil dövləti və hüquqları olan bir “vətəndaş” və vahid bir “millət” səviyyəsinə qaldırdı.Suverenlik bəyanı: Sənədin birinci bəndində yazılmış “Bu gündən etibarən Azərbaycan xalqı hakimiyyət haqqına malik olduğu kimi, Azərbaycan da tam hüquqlu müstəqil bir dövlətdir” ifadəsi hər bir azərbaycanlıda milli qürur hissi yaratdı.Gələcəyə mayak olması: 1920-ci ildə cümhuriyyət işğal olunsa da, İstiqlal Bəyannaməsinin ruhu xalqın yaddaşından silinmədi. SSRİ dönəmində belə bu sənəd mühacirətdə və gizli dərnəklərdə müstəqillik mübarizəsinin əsas ilham mənbəyi oldu və nəticədə 1991-ci ildə müstəqilliyimizin yenidən bərpasına yol açdı.Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin dediyi kimi, “Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!” formulası məhz İstiqlal Bəyannaməsinin xalqın qəlbinə və şüuruna həkk etdiyi o sarsılmaz müstəqillik hissindən doğmuşdu.
Samir Talıbov
Saatlı Tarix-Diyarşünaslıq Muzeyinin əməkdaşı