Laçının işğalı Azərbaycanın müasir tarixində ən ağır və faciəli hadisələrdən biri kimi yadda qalıb. Həmin dövrdə ölkədə hökm sürən siyasi böhran, idarəçilikdəki ciddi problemlər və hakimiyyət uğrunda mübarizə dövlətin müdafiə qabiliyyətinə də mənfi təsir göstərirdi. AXC-Müsavat hakimiyyəti dövründə siyasi rəhbərliyin vahid strategiya ortaya qoya bilməməsi, müxtəlif silahlı qüvvələr arasında koordinasiyanın zəifliyi və daxili çəkişmələrin dərinləşməsi cəbhədə vəziyyətin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb olmuşdu.
Şuşa və Laçının itirilməsi bu baxımdan xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Şuşanın işğalı Qarabağın müdafiəsi baxımından ciddi zərbə olduğu halda, Laçının nəzarətdən çıxması Azərbaycanın digər əraziləri ilə Qarabağ arasında mühüm əlaqənin zəifləməsinə gətirib çıxardı. Laçının coğrafi mövqeyi Ermənistanla keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaranması baxımından strateji əhəmiyyətə malik idi. Bu səbəbdən rayonun işğalı sonrakı hadisələrin gedişinə ciddi təsir göstərdi.
Laçının itirilməsi ilə Azərbaycanın Qarabağdakı mövqeləri daha da çətinləşdi. Bunun ardınca digər rayonların da işğal olunması ölkənin ərazi bütövlüyünə böyük təhlükə yaratdı və yüz minlərlə insanın doğma torpaqlarından məcburi köçkün düşməsinə səbəb oldu. Beləliklə, Laçının işğalı təkcə bir rayonun itirilməsi deyildi; bu hadisə Azərbaycanın milli təhlükəsizliyi və dövlət müstəqilliyi üçün ciddi sınaqlardan birinə çevrildi.
Həmin illərin əsas dərslərindən biri də dövlət idarəçiliyində siyasi sabitliyin və vahid rəhbərliyin nə qədər vacib olduğunu göstərməsi idi. Ölkənin qarşılaşdığı hərbi və siyasi təhlükələrə adekvat cavab vermək üçün dövlət strukturlarının koordinasiyalı fəaliyyəti, peşəkar ordu və milli maraqları üstün tutan siyasi iradə tələb olunurdu. Daxili qarşıdurmaların güclənməsi isə bu imkanları zəiflədirdi.
Sonrakı dövrdə Azərbaycan dövlətçiliyinin möhkəmləndirilməsi, ordunun gücləndirilməsi və müdafiə qabiliyyətinin artırılması istiqamətində mühüm addımlar atıldı. Bu siyasətin nəticəsində Azərbaycan uzun illər ərzində işğal altında qalan torpaqlarının azad edilməsi üçün həm siyasi, həm diplomatik, həm də hərbi imkanlarını gücləndirdi.
2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı Şuşanın azad edilməsi, 2022-ci ildə Laçın şəhəri və ətraf ərazilərə nəzarətin bərpa olunması, 2023-cü ildə isə Azərbaycanın suverenliyinin bütün ərazisində tam təmin edilməsi Qarabağ münaqişəsinin nəticələrini kökündən dəyişdi. Laçının yenidən Azərbaycanın nəzarətinə qayıtması həm tarixi ədalətin bərpası, həm də regionun təhlükəsizliyi baxımından mühüm hadisə oldu.
Bu gün Laçında həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri keçmişin ağır izlərinin aradan qaldırılmasına yönəlib. Şəhərin və kəndlərin yenidən qurulması, müasir infrastrukturun yaradılması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına qayıdışı Laçının yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyduğunu göstərir. Bu proses həm də dövlətin öz ərazi bütövlüyünü qorumaq və işğalın nəticələrini aradan qaldırmaq istiqamətində apardığı siyasətin mühüm nəticəsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Nicat Mütəllimov
Saatlı rayon Mərkəzi Xəstəxanasının əməkdaşı